What if Lab: Onbeperkt Meedoen

Een maatschappij in beweging

De wereldwijde Covid-19 pandemie dwingt ons tot vergaande ingrepen in de inrichting van onze (publieke) ruimte om aan de eisen van de 1,5 meter maatschappij te voldoen. Door de maatregelen wordt iedereen in Nederland gedwongen anders te functioneren dan we gewend zijn en ervaren we allen de hinder die dit met zich meebrengt. Voor ondernemers in de retail betekent dit dat men opnieuw na moet denken hoe gasten ontvangen worden en door de winkel (be)geleid. Hoe zorgen we voor veilige omgevingen, waar efficiënt gebruik van gemaakt kan worden door iedereen?

Ook buiten de nieuwe situatie van Covid-19 zijn er in Nederland circa  2 miljoen mensen die zich door een zichtbare of onzichtbare beperking elke dag aan moeten passen, omdat winkels niet altijd ingericht en ontworpen zijn voor hen. Wat wij nu tijdelijk ervaren door Covid-19, is helaas voor veel mensen een dagelijkse realiteit: de inrichting van de omgeving helpt hen niet, maar hindert hen juist gebruik te maken van faciliteiten die voor ons allen toegankelijk zouden moeten zijn.

In dit What if Lab willen we onderzoeken hoe de creativiteit en mentaliteit van proberen, doen en itereren van ontwerpers in samenwerking met partners uit de retailomgeving kan leiden tot voorbeelden die inspireren. We ontwikkelen en tonen ideeën voor toegankelijke winkels die getest kunnen worden in de praktijk en aanzetten tot een verfrissende visie op een toegankelijke retailomgeving. Dat doen we met een brede coalitie van partners: InRetail, MKB Toegankelijk, Ieder(In) en HEMA, om te kijken met een ruime blik en oplossingen te ontwikkelen die hun weg kunnen vinden in de praktijk.

Over het belang van het VN-verdrag Handicap

Onbeperkt meedoen!

Het programma “Onbeperkt meedoen!” van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) is een antwoord op het VN-verdrag over de rechten van mensen met een beperking. Beperkingen zijn persoonlijk en variëren van auditieve, visuele en lichamelijke beperkingen tot aan chronische ziekten, psychische kwetsbaarheid en neurodiversiteit. De ambitie van het programma is dat mensen met een beperking meer naar eigen wens en vermogen kunnen meedoen aan de samenleving - net als ieder ander. Want iedereen heeft dat recht. 

En daar is nog veel vooruitgang in te boeken! Onbeperkt meedoen! stimuleert het  verminderen van drempels in de samenleving: zowel zichtbare als onzichtbare drempels en zowel fysiek als virtueel. Hoe kunnen we deze ‘mindset’ versterken en inclusief denken en doen in de maatschappij stimuleren? 

Een goede ervaring voor iedereen

Er verandert veel in de Retailbranche, voor zowel winkeliers als het winkelend publiek. Zo heeft online winkelen een enorme vlucht gemaakt, met de verwachting dat deze trend de komende jaren gestaag door zal groeien. Daarmee verandert een bezoek aan de winkelstraat. Winkels zijn steeds minder de ‘kleine distributiecentra die in goederen voorzien’, maar claimen juist de rol van het fysieke uithangbord van een ‘omnichannel’ retailer. De winkelomgeving als ervaring, de factor mens en persoonlijk contact worden volgens het onderzoek ‘Retail richting 2030: Retail Rules’, van branchevereniging InRetail, (nog) belangrijkere factoren om goed op orde te hebben in je onderneming. Het belang van wat je koopt verschuift naar hoe je het koopt.

En daar is nog winst te behalen, want de groep klanten die door een beperking nu nog regelmatig tegen drempels in de winkelomgeving aanloopt, is groot. En deze belemmeringen beïnvloeden de winkelervaring van klanten. Een positieve winkelbeleving leidt tot herhaalbezoek en meer loyaliteit van klanten.

Om winkels in te richten die voor eenieder toegankelijk en gebruiksvriendelijk zijn, zullen we dus anders moeten gaan kijken en denken. Door niet alleen te kijken naar de groep van de dominante meerderheid, maar juist vanaf het begin mensen met een beperking ook mee te laten denken en doen, kunnen we ruimte bieden aan het ontvangen en bedienen van een zo inclusief mogelijke groep klanten. Een winkel is immers een gastvrije en vriendelijke plek voor iedereen. 

Gelukkig zijn er al veel inzichten, tools en tips om goede toegankelijkheid voor iedereen te kunnen waarborgen. Beleidsmakers, ervaringsdeskundigen, beroepsverenigingen, belangenverenigingen, onderzoekers en ontwerpers zetten zich allen in om ‘inclusieve’ omgevingen te ontwikkelen: een omgeving waar zoveel mogelijk mensen, onafhankelijk van zaken als leeftijd, beperking of leesvaardigheid, goed in staat zijn om producten, gebouwen en diensten te gebruiken.

Een inclusieve winkelomgeving is toegankelijk voor een grote groep klanten, met en zonder beperking, leidt tot betere winkelervaringen en vormt daarmee een loyale groep klanten die de winkel graag en regelmatig bezoekt. En daar zit winst in voor iedereen!

De ontwerpvraag

Hoe kunnen we drempels bij winkelbezoek wegnemen voor mensen met een beperking, waarbij de oplossing bijdraagt aan een positieve winkelervaring voor iedereen?

We zijn op zoek naar vijf ontwerpers/ontwerpstudio’s die samen met ervaringsdeskundigen knelpunten in de winkelomgeving identificeren om vervolgens de daarbij behorende ontwerpvragen én antwoorden te ontwikkelen. 

We zijn hierbij op zoek naar praktische oplossingen voor retailers die drempels weghalen en daarmee de winkelervaring verbeteren: winkelen wordt daarbij makkelijker, eenvoudiger, efficiënter of gewoon leuker… voor iedereen. We zoeken daarbij geen alomvattende oplossing, maar haalbare oplossingen met impact.  

Oplossingen mogen dan ook fysiek en/of digitaal zijn. Belangrijk is dat we oplossingen ontwikkelen die voor een brede groep retailers meerwaarde kan opleveren. We zijn dus niet op zoek naar een toepassing die in één winkel werkt, maar naar concepten die gebruikt kunnen worden om (met eventuele aanpassingen) bij meerdere winkels de toegankelijkheid te verbeteren.

Naar wie zijn we op zoek? Ontwerpen voor inclusie

‘Inclusive Design’, ‘Design for All’, ‘Universal Design’ zijn ontwerpmethodes waarbij de gebruiker centraal wordt gesteld en een zo groot mogelijke groep mensen gebruik kan maken van de oplossing. ‘Design for All’ / ‘Universal Design’ zoekt daarbij naar oplossingen die een zo groot mogelijke groep gebruikers bedienen, waar ‘Inclusive Design’ oplossingen biedt voor een specifieke groep en deze vervolgens zo uitgewerkt worden dat ze bruikbaar  worden voor een zo groot mogelijke groep gebruikers.

Bij al deze methodes is niet de overeenkomst tussen de grootste groep gebruikers, maar juist de diversiteit tussen gebruikers het uitgangspunt. Daarbij is de samenwerking met de mensen voor wie je ontwerpt dus onontbeerlijk. Ervaringsdeskundigen kunnen daarbij designers bewust maken van de obstakels die dagelijks worden ervaren met betrekking tot toegankelijkheid. Ontwerpen voor inclusie gaat daarmee dus altijd ook over co-design: ontwerpen met een diverse groep gebruikers waar je de oplossingen voor ontwikkelt.

In dit What if Lab zijn we dan ook op zoek naar ontwerpers en ontwerpstudio’s die met een inclusieve ontwerpmethode, samen met gebruikers aan de slag willen gaan en niet terugschrikken om een complexe uitdaging terug te brengen naar een toepasbare oplossing. Dit doe je uiteraard niet alleen: met de aangesloten partners ondersteunen we je met kennis en kunde, tijdens de masterclass aan het begin van het What if Lab en tijdens het proces. De doelstelling is tijdens het What if Lab een samenwerking op te starten waarbij kennis en kunde van alle partijen worden uitgewisseld en gebruikt. 

HEMA

Om te kunnen werken aan oplossingen die ook daadwerkelijk toe te passen zijn in de winkelomgeving zullen de oplossingen ook getoetst moeten worden op haalbaarheid binnen de retail. Het oer Hollandse HEMA (Hollandsche Eenheidsprijzen Maatschappij Amsterdam) werkt in het What if Lab mee als ‘Launching customer’. 

Vanaf de oprichting in 1926 wordt de essentie van HEMA gedefinieerd als: optimistisch, uniek, duidelijk, betrouwbaar, toegankelijk en typisch Nederlands. Met meer dan 760 winkels in tien landen en 19.000 werknemers die wekelijks meer dan zes miljoen bezoekers bedienen is HEMA een wereldwijd merk waar slim design steeds belangrijker wordt. De toekomstvisie van HEMA is om duurzame oplossingen voor het dagelijks leven voor iedereen bereikbaar te maken. 

Tijdens het What if Lab treedt Hema op als ‘sparringpartner’, geeft mee vorm aan de criteria om de concepten te testen en is enthousiast om te onderzoeken hoe positieve resultaten, na een eventuele pilot, in de toekomst werkelijk impact kunnen maken.

Daarbij geeft Hema ook duidelijk aan dat de oplossingen niet worden gezien als enkel toepasbaar binnen het eigen winkelconcept. HEMA hoopt juist dat de ontwikkelde concepten relevant kunnen zijn voor een grote groep retailers en gasten. Ontwikkeld met HEMA, voor iedereen!

Criteria

De concepten en ontwerpoplossingen zullen door de jury getoetst worden op onderstaande criteria. Ook dienen de criteria als ondersteuning voor ontwerpers om ideeën tijdens het proces te kunnen toetsen en te komen tot oplossingen die bij uitvoering impact kunnen maken.

Oplossingen zijn ontwikkeld in samenspraak met ervaringsdeskundigen.
Oplossingen hebben een toegevoegde waarde voor gasten in de winkel en zijn zo inclusief mogelijk, waar het in het gunstigste geval oplossingen zijn die een bepaalde groep ondersteunen en ook een meerwaarde voor een grotere groep hebben.
De oplossing zijn duurzaam, schaalbaar en toegankelijk voor een brede groep retailers (niet voor één specifiek scenario of concern). Oplossingen kunnen vertaald worden naar verschillende varianten en/of learnings die door meerdere retailers kunnen worden ingezet.
Oplossingen zijn realistisch in een economisch perspectief voor retailers: er hoeven geen grote aanpassingen of oplossingen op maat per winkel ingezet te worden om impact te kunnen maken.
De oplossing draagt bij aan bewustwording van de waarde van toegankelijkheid en werkt daarmee als statement: wij willen dat iedereen mee kan doen.

Programma, selectie en begeleiding

Na de deadline voor aanmelding op 9 augustus om 23:59 uur zullen de opdrachtgevers een keuze maken voor maximaal vijf ontwerpers die in dit What if Lab aan de slag gaan. Zij worden uitgenodigd voor een masterclass op 25 augustus, waarna ze 8 weken zelfstandig een concept zullen ontwikkelen. Tussentijds staan gesprekken gepland met de opdrachtgevers om de vorderingen te bespreken en criteria, verwachtingen en praktische haalbaarheid te checken.

Deze vijf ontwerpers zullen hun concepten tijdens Dutch Design Week presenteren (‘pitchen’) aan een selectiecommissie bestaande uit medewerkers van de opdrachtgevers en een externe ontwerper. Deze commissie selecteert aan de hand van de presentaties en het contact tijdens het traject welke twee concepten binnen het What if Lab verder doorontwikkeld kunnen worden.

De ontwerpers van de geselecteerde concepten ontwikkelen het concept verder tot een definitief concept: een uitgewerkt ontwerp. Hiervoor staat een periode van 8 weken met verschillende tussentijdse gesprekken en testmomenten. Dit definitieve concept zal op 17 december worden gepresenteerd aan de jury.

Na het What if Lab zullen de opdrachtgevers in overleg gaan met de ontwerpers om te bepalen wat eventuele volgende stappen zijn in de doorontwikkeling van de uitkomsten naar de praktijk.

De selectiecommissie bestaat uit:

Frank Norbruis, ministerie van VWS, beleidsmedewerker programma Onbeperkt meedoen!
Daphne Heidenrijk, ministerie VWS,  beleidsmedewerker programma Onbeperkt meedoen!
Iris Schuitemaker, MKB Toegankelijk, projectleider MKB NL en MKB Toegankelijk
Femke den Hartog, INretail, senior beleidsadviseur
Xandra Koster, Ieder(in), projectleider Niets Over Ons Zonder Ons
Niek van den Adel, ondernemer, ervaringsdeskundige en representant MKB-Toegankelijk
Eva Ronhaar, HEMA, duurzaamheid, innovatie en HEMA Foundation
Jan Eeken, HEMA, portfolio manager Retail Operations
Een externe ontwerper
Dries van Wagenberg (namens DDF) zal het proces begeleiden.

Inschrijven en procedure

nschrijven kan tot zondag 9 augustus 23:59 uur via de volgende link en is mogelijk voor professionele ontwerpers: https://dutchdesignfoundation.typeform.com/to/AJANBWta

In dit inschrijfformulier vragen we ontwerpers om een referentie van 3 tot 5 relevante, eerder uitgevoerde projecten of ontwerpen en een motivatie voor deelname aan What if Lab: Onbeperkt Meedoen, waarin je beschrijft hoe de opgave aansluit bij jou als ontwerper (ontwerpstudio), wat je motivatie is om deel te nemen en waar je kansen ziet binnen de ontwerpvraag (max. 800 woorden). Het is nog niet nodig om al ontwerpoplossingen aan te dragen.

Uit de inschrijvingen wordt een selectie gemaakt van maximaal 5 ontwerpers. De geselecteerde ontwerpers ontvangen op 17 augustus bericht.

De ‘Deelnamevoorwaarden What if Lab: Onbeperkt Meedoen zijn van toepassing. Bij inschrijving wordt hier automatisch akkoord mee gegaan. Klik hier om de deelnamevoorwaarden voor dit What if Lab in te zien. 

De voertaal van het What if Lab is Nederlands. Communicatie gedurende het ontwerpproces alsmede de presentaties van ontwerpers mag eventueel in het Engels gehouden worden. Documentatie en verslaglegging dienen in het Nederlands te worden aangeleverd.

Vergoeding

De vijf geselecteerde deelnemers ontvangen voor deelname ieder een bedrag van €750,- excl. btw voor het bijwonen van de masterclass en eventuele reiskosten.

Voor het ontwikkelen van een concept met bijbehorende tussentijdse contactmomenten en een conceptpresentatie (naast de ‘live’ presentatie ook te delen als PDF met de opdrachtgevers) tijdens DDW (datum ntb) staat een vergoeding van €2.500,- excl. btw.

Deelnemers die hierna geselecteerd worden om het concept uit te werken tot ontwerp met uitgewerkte visualisatie (bijvoorbeeld in een prototype, model, 3D animatie of video) en een daarbij behorend verslag van het proces, analyse en de uitkomsten in de vorm van een PDF/boekwerk. Deelnemers ontvangen hiervoor een vergoeding van €7.500,- excl. btw. Deze vergoeding is ter compensatie van de gemaakte uren, reiskosten, eventuele materiaalkosten, bijbehorende tussentijdse contactmomenten en de presentatie op 17 december.

Planning

Gedurende het gehele proces bestaat de mogelijkheid voor overleg, feedback en ondersteuning op retail-specifieke onderwerpen via Daphne Heidenrijk van het Ministerie van VWS. Waar nodig zal zij de collega’s van INretail, Ieder(in), MKB Toegankelijk en HEMA betrekken.

25 augustus
Masterclass
10 september
Updategesprek 1
1 oktober
Updategesprek 2
Tijdens Dutch Design Week
Schets- en conceptpresentaties |

Jurering en selectie van 2 ontwerpstudio’s voor doorontwikkeling // verdere uitwerking van concept i.s.m. InRetail en VWS.
3 november
Updategesprek 3
26 november
Updategesprek 4
17 december
Eindpresentatie

Partners

Om een breed draagvlak te geven aan het What if Lab en de mogelijkheid te creëren om de kennis en expertise van verschillende organisaties rondom inclusie en retail te kunnen bevragen zijn verschillende organisaties als partner aangesloten. Zij zullen tijdens het What if Lab: Onbeperkt Meedoen op verschillende momenten zoals de masterclass en de selectie aansluiten. Daarnaast kunnen zij vanuit kennis en ervaring optreden als sparringpartners voor de ontwerpers tijdens het proces van onderzoek naar eindpresentatie.

INretail / Vertegenwoordiger retail en kennispartner, netwerk

INretail is er voor iedereen die een winkel heeft in retail non-food, zoals wonen, mode, schoenen en sport. Met een achterban van 5.100 leden en 13.000 winkels, variërend van mkb tot grootwinkelbedrijf, knokken zij voor een sterke winkeleconomie. INretail wil ondernemen makkelijker maken en faciliteert leden met lobby, kennis en advies. 

INretail vindt dat winkels gastvrij moeten zijn voor iedereen. Winkels en hun eigenaren staan namelijk midden in de samenleving. Ze zien kansen om ondernemers nog meer bewust te maken hoe zij hun winkeltoegankelijkheid kunnen verbeteren, zodat elke klant zich welkom voelt. 

Ieder(in) / Vertegenwoordiger ervaringsdeskundigen en kennispartner

Ieder(in) is de koepelorganisatie van mensen met een lichamelijke handicap, verstandelijke beperking of chronische ziekte. Met 230 aangesloten organisaties is Ieder(in) het grootste netwerk van mensen met een beperking in Nederland. Ieder(in) maakt zich sterk voor een samenleving waarin iedereen kan meedoen en niemand wordt uitgesloten. Onder meer door op landelijk niveau te lobbyen, op lokaal niveau belangenbehartigers te ondersteunen, leden en anderen te informeren en ervaringsdeskundigen te betrekken bij hun activiteiten.

MKB-Nederland / Vertegenwoordiger retail en kennispartner, netwerk

MKB-Nederland is initiatiefnemer van het programma MKB Toegankelijk. De ambitie is om ondernemers te informeren, stimuleren en activeren zelf met de toegankelijkheid van hun eigen onderneming aan de slag te gaan. En daarnaast om ondernemers bewust te maken van de voordelen van toegankelijk ondernemen. Via de website www.mkbtoegankelijk.nl biedt het programma MKB Toegankelijk (eenvoudige en praktische) tips en tools hoe ondernemers zelf werk kunnen maken van toegankelijkheid.

MKB Toegankelijk publiceert ervaringsverhalen en best practices van ondernemers die zelf al met de toegankelijkheid van hun eigen bedrijf aan de slag zijn gegaan. Tevens biedt het programma toegankelijkheid checklisten en tips over de (fysieke) omgeving van ondernemingen.

HEMA / 'Launching costumer' en kennispartner

Sinds de oprichting in 1926 is HEMA een begrip in de Nederlandse winkelstraat. Momenteel is HEMA zich aan het ontpoppen tot wereldwijd merk waar slim design steeds belangrijker wordt. Met inmiddels meer dan 760 winkels in 10 landen verwelkomen de 19.000 medewerkers elke week meer dan 6 miljoen bezoekers. Het grootste deel van deze winkels, meer dan 500, staat in Nederland. 

Vanaf de eerste dag werd de essentie van HEMA gedefinieerd als: optimistisch, uniek, duidelijk, betrouwbaar, toegankelijk en typisch Nederlands. Hema is voor iedereen.

Vragen

Heb je nog vragen naar aanleiding van dit What if Lab? Neem dan contact op met Lab Manager Lio de Bruin via lio@dutchdesignfoundation.com